พิธีแฮกนา หรือแรกนา เป็นพิธีกรรมที่ทำก่อนจะเริ่มไถนา ทำกันในแต่ละครอบครัว  เพื่อบวงสรวงหรือบูชาเทพยดาที่คุ้มครองเกี่ยวกับการทำนา คือท้าวจตุโลกบาล และแม่โคสก(แม่โพสพ) แม่ธรณี เพื่อให้เกิดสิริมงคล ให้การไถนาเป็นไปด้วยดี ช่วยให้กล้าในนาพ้นจากแมลง หอย ปู ที่จะมาเบียดเบียน ตลอดจนผลผลิตงอกงามดี ในการจะประกอบพิธีแฮกนา ต้องตรวจหาวันดีตามความเชื่อของชาวเหนือ แต่ทั่วไปที่ง่ายก็จะถือเอาวันอาทิตย์หรือวันพฤหัสบดี และต้องจัดเตรียมเครื่องพลีกรรมประกอบด้วย

  •      ตั่งเข้าแรก (โต๊ะ หรือตั่งสำหรับวางเครื่องสังเวย)
  •      ลำไม้ไผ่หรือไม้รวก ตัดแต่โคนเลาะกิ่งก้านออกให้หมด
  •      ตาเหลว (คือ เฉลว)
  •      ไม้วอง (คือไม้ไผ่จักเป็นตอกเส้นบาง สานเป็นห่วงวงกลม)
  •      รูปปลาสำหรับห้อย สานด้วยเส้นตอกไม้ไผ่
  •      แท่นท้าวทั้งสี่ (คือที่วางเครื่องสังเวยท้าวจตุโลกบาล)
  •      สวยดอก (คือกรวยใส่ดอกไม้ธูปเทียน จำนวน 5 อัน)
  •      ส้อหล้อ (คือที่ใส่เครื่องพลีกรรม ทำจากไม้ไผ่ปล้อง นำมาผ่าเป็นซีก แล้วเอาไม้ไผ่สานตามซี่ เป็นรูปวงกลม ทำให้ปากขยาย    ออกคล้ายกรวย จำนวน 5 อัน นำมาปักไว้รอบ ตั่งเข้าแรก)
  •       ตวัก (คือกระทงขนาดเล็กทำด้วยใบตอง สำหรับใส่เครื่องพลีกรรม สังเวยแม่ธรณี)

      หลังจากเตรียมเครื่องพลีกรรมพร้อมแล้ว พ่อนา(หัวหน้าครอบครัว) พร้อมภรรยาและบุตร นำเครื่องพลีกรรมไปยังที่นา นำเครื่องพลีกรรมวางบนแท่นท้าวทั้งสี่ ส่วนหนึ่งวางบนส้อหล้อเพื่อสังเวยแม่โพสพ และใส่ตวักไว้สังเวยแม่ธรณี จากนั้นจุดธูป เทียนบูชา ถ้าพ่อนามีความรู้ในการพลีกรรมก็จะทำพิธีเอง ถ้าไม่รู้ก็จะไปขอให้ปู่จารย์ (ผู้เชี่ยวชาญทางพิธีกรรมประจำหมู่บ้าน) มาช่วยทำพิธีให้ โดยจะกล่าวสังเวยท้าวทั้งสี่ก่อน แล้วจึงกล่าวคำสังเวยแม่โพสพและแม่ธรณีตามลำดับจนเสร็จพิธี จากนั้นก็เริ่มไถ

     การเริ่มไถนั้น นอกจากวันดี แล้วชาวนาจะคำนึงถึงพญานาคให้น้ำในวันปีใหม่สงกรานต์ด้วยว่า ปีนี้นาคหันหัวไปทางทิศใด(นาคอว่ายหัว) การแรกไถก็จะเริ่มจากทิศหัวนาคไปยังทิศหางนาค ไม่ย้อนทาง อันจะเป็นการทวนเกล็ดนาค (ไถเสาะเกล็ดนาค) และไม่ไถในทิศตามขวางของลำตัวนาค(ไถค้างท้องนาค) เพราะถือว่าเป็นการต้านทานฤทธิ์พญานาคผู้ดูแล ส่งผลต่อความเป็นไปในการไถนา เช่น ไถหัก ควายตื่นกลัว คนไถได้รับอันตราย รวมไปถึงข้าวกล้าและผลผลิตในนาเสียหายได้