เมื่อ พ.ศ. 2524 พืชผักและผลไม้เขตหนาวของเกษตรกรชาวเขาในพื้นที่โครงการหลวงที่ได้รับการแนะนำให้ทดลองปลูกเพื่อทดแทนการปลูกฝิ่น เริ่มให้ผลผลิตและมีส่วนหนึ่งเหลือจากการบริโภคในครัวเรือน โครงการหลวงจึงได้นำผลผลิตดังกล่าวออกจำหน่ายในตลาดจังหวัดเชียงใหม่ ส่งรายได้กลับคืนให้แก่ครัวเรือนชาวเขาเหล่านั้น เพื่อไม่ต้องพึ่งพารายได้จากฝิ่นอีกต่อไป ในระยะนั้นผู้บริโภคทั่วไปรู้จักผลไม้เขตหนาว ซึ่งได้แก่สาลี่ พลับ ดี เพราะมีจำหน่ายในตลาดวโรรส แต่คนส่วนมากมักไม่รู้จักพืชผักเขตหนาว เช่น ผักกาดหอมห่อว่าจะนำไปประกอบอาหารอย่างไร เมื่อผู้บริโภคคุ้นเคยมากขึ้น พืชผักและผลไม้เขตหนาวต่างๆจากโครงการหลวงจึงเป็นที่นิยมมากขึ้น ต่อมาได้มีการนำผลผลิตผักและผลไม้เขตหนาวเหล่านั้นไปจำหน่ายยังตลาดกรุงเทพฯ ในขณะที่ชนิดสินค้าต่างๆของโครงการหลวงก็มีมากขึ้น ปริมาณผลผลิตก็เพิ่มมากขึ้น ทำให้โครงการหลวงนำเทคโนโลยีการจัดการก่อนและหลังการเก็บเกี่ยวมาใช้อย่างเป็นระบบ เริ่มตั้งแต่บนดอยจนถึงการวางจำหน่าย

          เป็นที่ทราบกันแล้วว่า มูลนิธิโครงการหลวงช่วยเหลือทำหน้าที่ด้านการตลาดให้แก่เกษตรกรชาวเขา ที่อยู่ในพื้นที่ของโครงการหลวง โดยมีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อให้เกษตรกรมีช่องทางจำหน่ายผลผลิตโดยเฉพาะผลผลิตชนิดใหม่ที่เป็นผลจากงานวิจัย (2) เพื่อให้เกษตรกรมีการวางแผนการผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดและมีการพัฒนามาตรฐานคุณภาพผลผลิตที่ดี และ (3) เพื่อให้สินค้าซึ่งเป็นผลผลิตจากพืชเขตหนาวและผลิตภัณฑ์ของเกษตรกรชาวเขาเป็นที่รู้จักของผู้บริโภค หลักการตลาดที่ถือปฏิบัติคือ โครงการหลวงทำหน้าที่รับซื้อสินค้าจากเกษตรกรตามราคาและภาวะตลาดทั่วไป นำไปจำหน่ายโดยไม่หวังผลกำไร โดยส่วนต่างที่ได้นำมาเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานต่างๆ

          โครงการหลวงมีนโยบายส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกพืชหลายๆชนิด เพื่อให้เกษตรกรสามารถเลือกปลูกตามความเหมาะสมกับความถนัดและสภาพภูมิสังคมของตน ปัจจุบันโครงการหลวงจึงมีสินค้า “ตราโครงการหลวงและตราดอยคำ” ทั้งที่เป็นผลผลิตสดจากดอย สินค้าแปรรูป สินค้าหัตถกรรม และสินค้าอื่นๆ มากกว่า 1,700 รายการ วางจำหน่ายในจังหวัดเชียงใหม่ กรุงเทพฯ และจังหวัดต่างๆทุกภาคของประเทศไทย

 

1. การวางแผนการผลิตและการตลาด

          ผลผลิตการเกษตรของเกษตรกรในโครงการหลวงบางส่วนใช้สำหรับการบริโภคในครัวเรือน และจำหน่ายในตลาดท้องถิ่น ผลผลิตส่วนหนึ่งจำหน่ายผ่านระบบตลาดของโครงการหลวง แต่เนื่องจากการผลิตและการตลาด มีส่วนสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด ไม่สามารถแยกเป็นอิสระจากกันได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผลผลิตการเกษตรที่ปลูกโดยเกษตรกรรายย่อยจำนวนมาก ระบบงานของโครงการหลวงจึงมีการวางแผนการผลิตและการตลาดที่สอดคล้องกัน และมีการตัดสินใจร่วมกันอย่างเป็นระบบ ทั้งฝ่ายตลาด เจ้าหน้าที่พัฒนาและส่งเสริมที่อยู่ตามดอยต่างๆ และฝ่ายผู้ปลูกคือเกษตรกร

          สินค้าส่วนใหญ่ของโครงการหลวงจึงเป็นผลผลิตที่มาจากเกษตรกรที่อาศัยอยู่ตามพื้นที่สูงของจังหวัดต่างๆมากกว่า 25,000 ครัวเรือน เช่น ผัก ผลไม้ ดอกไม้ ไม้ประดับ สมุนไพร ชา กาแฟอราบิก้า เห็ด พืชไร่ชนิดต่างๆ และผลิตภัณฑ์แปรรูป รวมถึงสินค้าหัตถกรรมที่เกิดจากฝีมือของแม่บ้านชาวเขาชนเผ่าต่างๆในโครงการหลวง

 

2. การจัดการก่อนและหลังการเก็บเกี่ยว

          ผลผลิตชนิดต่างๆเหล่านี้โดยเฉพาะ ผัก ผลไม้ ดอกไม้ สมุนไพร เป็นผลผลิตที่เกิดความเสียหายได้ง่าย และมีระยะเวลาการวางตลาดไม่นานนักขึ้นกับชนิดของพืช โครงการหลวงจึงได้ดำเนินงานวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีในการจัดการก่อนและหลังเก็บเกี่ยวผลผลิตเหล่านี้ ควบคู่ไปกับการนำไปปฏิบัติทุกขั้นตอนของห่วงโซ่การผลิตและการจำหน่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง โครงการหลวงได้นำมาตรฐานอาหารปลอดภัย (food safety) ทั้งมาตรฐานของประเทศไทย และมาตรฐานสากล ได้แก่ GAP, GLOBAL.GAP และมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ ตลอดจนมาตรฐานเฉพาะของลูกค้าต่างๆ มาใช้ในการปลูกพืชชนิดต่างๆ รวมถึงระบบการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวภายใต้ระบบห่วงโซ่ความเย็น (cool chain) ในการคัดและบรรจุผลผลิต เก็บรักษา และขนส่งผลผลิตไปยังลูกค้าต่างๆ เพื่อให้ผลผลิตของโครงการหลวงเหล่านั้น มีความสด สะอาด และปลอดภัย ผลผลิตของโครงการหลวงจึง"ดี อร่อย"

 

3. การจัดจำหน่าย

          ปัจจุบันมูลนิธิโครงการหลวงจำหน่ายสินค้า “ตราโครงการหลวงและตราดอยคำ” ให้แก่ลูกค้าหลายรูปแบบ ได้แก่ ซุปเปอร์มาร์เก็ต ผู้ส่งออก ผู้แทนจำหน่าย ครัวการบิน ร้านอาหาร โรงแรม ผู้ค้าปลีก และโรงงานแปรรูป นอกจากนี้มูลนิธิโครงการหลวงยังมีร้านค้าโครงการหลวง ซึ่งเป็นสถานที่จำหน่ายผลผลิตและผลิตภัณฑ์ทั้งที่เชียงใหม่และกรุงเทพฯ ผู้บริโภคสามารถหาซื้อสินค้าเหล่านั้นได้โดยตรง

          หน่วยงานและสถานที่สำคัญด้านการตลาดของมูลนิธิโครงการหลวง ได้แก่

1) แผนกขายเชียงใหม่ : อาคารเฉลิมพระเกียรติ ชั้น 2 บริเวณคณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 50200
2) แผนกขายกรุงเทพฯ : มูลนิธิโครงการหลวง 50 มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพฯ 10900
3) ศูนย์ผลิตผลเชียงใหม่ : 243 ม.3 ต.แม่เหียะ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ 50100
4) ศูนย์ผลิตผลกรุงเทพฯ : มูลนิธิโครงการหลวง 50 มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพฯ 10900

ผลผลิตโครงการหลวง...คลิก

4. การแปรรูปผลผลิต

          มูลนิธิโครงการหลวง ได้ดำเนินงานค้นคว้าและวิจัยการแปรูปผลผลิตการเกษตรของเกษตรกร เพื่อสร้างคุณค่าเพิ่ม และอำนวยความสะดวกแก่ผู้บริโภค โดยการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์บรรจุกระป๋อง อบแห้ง แช่แข็ง และอาหารสำเร็จรูปที่นำไปรับประทานได้ทันที เช่น สลัดถาด โดยมีโรงงานแปรรูปและพัฒนาผลิตภัณฑ์ ที่บริเวณศูนย์ผลิตผลโครงการหลวง อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ ปัจจุบันมีผลิตภัณฑ์แปรรูปจำหน่ายมากกว่า 55 ชนิด เช่น ผักผลไม้กรอบ เครื่องดื่มสมุนไพร เบเกอรี่ ข้าวเกรียบทอด น้ำพริกเผา เป็นต้น